Psychiatrische ziektebeelden

Psychiatrische aandoeningen, zoals depressie, schizofrenie, ADHD en een bipolaire stoornis, kunnen veel invloed hebben op het dagelijks leven. Behandelingen zoals psychotherapie en medicatie kunnen helpen, maar werken niet voor iedereen even goed.

Onderzoekers willen beter begrijpen wat er bij deze aandoeningen in de hersenen gebeurt. Waarom ontstaan bepaalde psychiatrische klachten? Waarom verschillen deze klachten van persoon tot persoon? En waarom werkt een behandeling bij de ene persoon beter dan bij de andere?

Die kennis kan in de toekomst bijdragen aan betere diagnostiek en behandeling van psychiatrische aandoeningen.

Waarom is menselijk hersenweefsel nodig?

Bij sommige neurologische aandoeningen, zoals de ziekte van Alzheimer en multiple sclerose (MS), kunnen onderzoekers onder de microscoop veranderingen in het hersenweefsel zien. Bij veel psychiatrische aandoeningen zijn dergelijke veranderingen met de gebruikelijke onderzoekstechnieken doorgaans niet vast te stellen.

Dat betekent niet dat er geen veranderingen in de hersenen zijn. Met moderne onderzoekstechnieken kunnen wetenschappers gedoneerd hersenweefsel steeds nauwkeuriger bestuderen, tot op het niveau van afzonderlijke cellen en moleculen. Zo onderzoeken zij welke cellen en biologische processen een rol kunnen spelen bij psychiatrische klachten.

Waarom is er meer hersenweefsel nodig?

Voor onderzoek naar psychiatrische aandoeningen is meer goed gedocumenteerd menselijk hersenweefsel nodig. Vooral voor onderzoek naar bepaalde aandoeningen en specifieke klachten is nog weinig geschikt materiaal beschikbaar.

Onderzoekers hebben hersenweefsel nodig van mensen met uiteenlopende diagnoses, klachten en ziekteverlopen. Zo kunnen zij onderzoeken welke veranderingen vaker voorkomen en welke verschillen tussen mensen bestaan.

Waarom zijn klachten en medische gegevens belangrijk?

Mensen met dezelfde psychiatrische diagnose kunnen verschillende klachten hebben. Andersom kunnen dezelfde klachten bij meerdere aandoeningen voorkomen. Zo kunnen psychosen optreden bij zowel schizofrenie als een bipolaire stoornis.

Om deze verschillen beter te begrijpen, gebruiken onderzoekers ook informatie over klachten, ziekteverloop, behandelingen en medicijngebruik. Door deze gegevens te combineren met onderzoek naar hersenweefsel, kunnen zij nagaan welke veranderingen in hersencellen en moleculen samenhangen met bepaalde klachten, ook wanneer deze bij verschillende diagnoses voorkomen.

Ook hersenweefsel van mensen zonder neurologische of psychiatrische diagnose is belangrijk als vergelijkingsmateriaal.

Lees waarom controledonoren belangrijk zijn.

Hersendonatie voor psychiatrisch onderzoek

De Nederlandse Hersenbank (NHB) verzamelt, verwerkt en bewaart hersenweefsel van donoren na hun overlijden. Via het donorprogramma NHB-Psy richt de NHB zich specifiek op mensen met psychiatrische aandoeningen die hun hersenen na overlijden willen doneren voor wetenschappelijk onderzoek.

NHB-Psy richt zich onder andere op:

• Schizofrenie en/of psychosen
• Bipolaire stoornis
• Ernstige depressie
• Obsessieve-compulsieve stoornis (OCS of dwangstoornis)
• Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
• Autismespectrumstoornissen (ASS)
• ADHD

Wanneer na het overlijden van een geregistreerde donor een hersenobductie plaatsvindt, onderzoekt een neuropatholoog het hersenweefsel en beschrijft de kenmerken en eventuele afwijkingen. Daarnaast stellen medisch samenvatters een samenvatting op van de relevante medische gegevens van de donor. De NHB documenteert het hersenweefsel met deze bevindingen en medische informatie.

NHB-Psy werkt samen met ziekenhuizen en onderzoeksprojecten waarbij deelnemers gedurende langere tijd worden gevolgd (‘cohortonderzoek’). Via deze onderzoeken kunnen deelnemers worden benaderd voor hersendonatie.

De gegevens die tijdens hun leven zijn verzameld, kunnen na overlijden worden gecombineerd met bevindingen in het hersenweefsel. Zo kunnen onderzoekers verbanden bestuderen tussen psychiatrische klachten, ziekteverloop en veranderingen in de hersenen.

Onderzoekers in binnen- en buitenland kunnen hersenweefsel en bijbehorende gegevens aanvragen voor wetenschappelijk onderzoek. De NHB beoordeelt deze aanvragen voordat zij materiaal beschikbaar stelt.

Onderzoek binnen iCNS

Binnen het Institute for Chemical Neuroscience (iCNS) werken neurobiologen, chemici, psychiaters, datawetenschappers en patiëntenvertegenwoordigers samen aan onderzoek naar psychiatrische aandoeningen.

Zij onderzoeken hoe veranderingen in hersencellen en moleculen samenhangen met psychiatrische symptomen, zoals psychosen, angst en somberheid. Zo willen zij de biologische processen achter deze klachten beter begrijpen en op termijn nieuwe aanknopingspunten vinden voor diagnostiek en behandeling.

Een belangrijk doel van iCNS is het ontwikkelen van een hersenatlas van psychiatrische symptomen. Daarmee willen onderzoekers de biologische veranderingen in kaart brengen die mogelijk samenhangen met verschillende psychiatrische klachten.

De NHB levert een belangrijke bijdrage aan dit onderzoek door gedoneerd hersenweefsel en bijbehorende medische gegevens beschikbaar te stellen. Daarnaast werkt de NHB aan de uitbreiding van haar collectie hersenweefsel van donoren met psychiatrische aandoeningen.

• Lees hier meer over project iCNS.
• Lees meer over het iCNS op de website.

Het verhaal van Mirjam

Mirjam leeft met verschillende psychiatrische aandoeningen, waaronder schizofrenie, een chronische angststoornis en complexe posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Zij besloot zich als hersendonor te registreren, in de hoop dat haar hersenweefsel na overlijden kan bijdragen aan meer kennis over deze aandoeningen.

Als ik er niet meer ben, dan kan er hopelijk veel uit mijn boeiende brein worden gehaald.

 

Lees het volledige verhaal van Mirjam.

Meer weten over hersendonatie?

Overweegt u om hersendonor te worden? Of u zich kunt registreren, hangt af van uw diagnose, uw persoonlijke situatie en het actuele registratiebeleid van de NHB. Niet iedereen komt voor registratie in aanmerking.

Registratie als hersendonor is vrijwillig en kan altijd worden ingetrokken. Ook als iemand geregistreerd staat, kan een hersenobductie na overlijden niet altijd plaatsvinden.

• Lees meer over de registratievoorwaarden als hersendonor.
• Vraag een informatiepakket en registratieformulier aan